Viêm mũi dị ứng – Dùng thuốc như thế nào?

0
25
Viêm mũi dị ứng – Dùng thuốc như thế nào?
Đánh giá!

Viêm mũi
dị ứng (VMDU) xuất hiện theo mùa (vào dịp đông xuân do bụi phấn hoa cây cỏ)
hoặc quanh năm (do lông súc vật, bụi từ quần áo, chăn, gường chiếu hay các loại
khói bụi khác). VMDU thường gặp ở người có cơ địa dễ nhạy cảm với dị nguyên.
Biểu hiện cụ thể: ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi, chảy nước mắt, phù niêm mạc,
ngạt mũi. Rất nhiều người chữa kém hiệu quả, nhưng nếu biết dùng đúng thuốc,
đúng kỹ thuật tuy không khỏi hẳn nhưng cũng ổn định trong thời gian khá dài,
giảm rõ triệu chứng, dễ hơn rất nhiều.

>–>
Normal
0
false
false
false
EN-US
X-NONE
X-NONE
MicrosoftInternetExplorer4
>–>

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;
mso-para-margin-top:0cm;
mso-para-margin-right:0cm;
mso-para-margin-bottom:10.0pt;
mso-para-margin-left:0cm;
line-height:115%;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

Thuốc dùng trong VMDU gồm
các thuốc cũ: nhóm kháng histamin, nhóm chống nghẹt mũi, các thuốc mới:
nhóm
corticoid hít.

thuoc-the-nao.jpg

Nhóm kháng
histamin

Chống ngứa mũi, chảy nước
mũi, chảy nước mắt nhưng không làm co mạch nên không chống được nghẹt
mũi. Dùng
thế hệ cũ (chlopheniramin) gây buồn ngủ, không dùng được cho người lái
xe, vận
hành máy, cần tập trung. Dùng thế hệ mới (claritin, acrivastin) không
gây buồn
ngủ, tiện lợi hơn.

Nhóm chống
nghẹt mũi

Natrichlorid:
dung dịch natriclorid đẳng
trương (0,9%) làm co mạch nên chống được nghẹt mũi. Không độc. Dùng cho
người
lớn, trẻ em, kể cả sơ sinh.

Naphazolin:
làm cường giao cảm gây co
mạch tại chỗ ở mũi nên chống nghẹt mũi. Dùng dạng nhỏ mũi 0,05 – 0,1%
cho người
lớn. Với trẻ em: cũng gây cường giao cảm nhưng mạnh hơn, trước hết tác
dụng tại
chỗ gây co mạch mạnh, làm cho máu không đến niêm mạc mũi, gây hoại tử;
sau đó
hấp thu vào bên trong, gây nhức đầu, chóng mặt, tăng huyết áp, tim
nhanh, kích
động, lo âu; đặc biệt là gây co mạch ở não, tim, da đầu có thể dẫn đến
tử vong.

Không dùng cho trẻ em dưới
15 tuổi.

Xyclomethazolin:
do làm co mạch nên chống
nghẹt mũi. Dùng cho người lớn hay trẻ em nhưng không quá 3 ngày. Không
dùng cho
trẻ dưới 2 tuổi.

Phenylephrin:
làm tăng tiết adrenalin gây
hiện tượng adrenegic làm co mạch, giảm xung huyết, chống nghẹt mũi. Tuy
nhiên,
cũng do hiện tượng này mà làm tăng huyết áp, tăng nhãn áp, không dùng
được cho
người bị bệnh tăng huyết áp người đang dùng thuốc trầm cảm IMAO. Trẻ em
rất
nhạy cảm với phenylephrin, nhất là khi trẻ tự dùng mà không kiểm soát
được
liều, sẽ gây độc tại chỗ cũng như toàn thân. Tuy nhiều tài liệu chỉ cấm
dùng
cho trẻ em dưới 3 tuổi, cho phép dùng cho trẻ lớn tuổi với nồng độ thấp
hơn,
nhưng đa số thầy thuốc lâm sàng đều khuyên không nên dùng cho trẻ em.
Người lớn
mỗi lần chỉ dùng một bên mũi, mỗi ngày không dùng quá 5 lần.

Đặc điểm chung của nhóm
thuốc cũ chỉ giảm được một số triệu chứng, gây “quen” thuốc, thậm chí
gây phản
ứng “dội ngược” thuốc, làm cho bệnh nặng thêm. Tuy nhiên, vì thuốc rẻ
tiền,
thấy hiệu quả ngay tuy tạm thời, nên hiện vẫn dùng khá phổ biến.

Nhóm
corticoid hít

Dùng corticoid uống kéo
dài, liên tục có thể đỡ bệnh, nhưng corticoid ngoại lai này sẽ ức chế
tuyến
yên, không cho tuyến yến tiết ra hormone hướng thượng thận. Tuyến thượng
thận
lâu ngày không hoạt động sẽ bị teo, không còn chức năng tiết ra
corticoid nội
sinh. Khi ngừng dùng corticoid ngoại lai, cơ thể bị thiếu corticoid nội
sinh
đột ngột sẽ bị suy thượng thận cấp, nếu nặng không cấp cứu kịp thời có
thể dẫn
đến tử vong. Vì thế không thể dùng corticoid uống kéo dài liên tục để
chữa
VMDU.

Dùng các corticoid tổng hợp
fluticason, beclomethason, budesonid dưới dạng hít hay dạng khí dung
(gọi chung
là corticoid hít) thì thuốc sẽ có tác dụng tại chỗ rất mạnh, làm giảm
các chất trung gian gây viêm, nên làm giảm ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi,
chảy
nước mắt, phù niêm mạc, ngạt mũi. Một phần rất nhỏ thuốc (khoảng 10%) có
thể từ
đường mũi đi vào bên trong cơ thể nhưng vì các corticoid này chuyển hóa
rất
nhanh tại gan thành các chất không có hoặc có tác dụng sinh học rất thấp
nên
sinh khả dụng toàn thân thấp, không gây độc toàn thân như khi uống. Như
vậy,
các corticoid hít này có sự cân bằng độc đáo giữa hiệu lực chữa bệnh và
độ
an toàn.

Dùng dạng hít hay dạng khí
dung (phủ hạt nhỏ như sương) vào niêm mạc mũi. Corticoid hít thường có
hiệu lực
ngay trong vòng 24 – 48 giờ. Tuy nhiên để có hiệu lực đầy đủ cần một
khoảng
thời gian cần thiết (chẳng hạn như 2 – 4 ngày với fluticason, 3 – 7 ngày
với
bude sonid). Cần điều trị đều đặn theo khoảng cách giữa các lần dùng
thích hợp
mới có hiệu quả. Chẳng hạn như với fluticason dùng mỗi ngày 2 lần (8 giờ
sáng
và 8 giờ tối, sau đó có thể duy trì liều thấp hơn mỗi ngày 1 lần).

Để thuốc sớm có hiệu quả
lúc khởi đầu, có thể dùng corticoid hít phối hợp với các thuốc kháng
histamin,
giãn phế quản, coricoid uống; sau đó có thể ngừng các thuốc phối hợp
này, chỉ
duy trì bằng corticoid hít.

Corticoid hít không độc
nhưng cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn như: đau đầu,
viêm
họng, kích ứng mũi, hắt hơi, ho, buồn nôn, nôn, chảy máu cam, phát ban
da,
ngứa, sưng mặt, sốc phản vệ, nhưng ít gặp.

Dạng thuốc hít nếu dùng kéo
dài kèm theo corticoid uống cũng có thể bị ngộ độc toàn thân, biểu hiện:
cường
vỏ thượng thận, nếu ngừng ngay thuốc uống lại có thể gây suy thượng
thận. Cần
cẩn thận khi phối hợp với corticoid uống trong trị viêm mũi hay với
người viêm
mũi có kèm thêm hen (như nói trên).

Với người mang thai cho con
bú: corticoid gây hại thai, tiết vào sữa gây hại trẻ bú. Tuy nhiên, với
corticoid hít chưa thấy hiện tượng này nên vẫn có thể dùng cho người có
thai
cho con bú. Không dùng corticoid hít chữa VMDU cho trẻ em dưới 12 tuổi,
riêng
beclomethason không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi. Corticoid hít hầu như
không độc,
có thể dùng lâu dài ổn định bệnh, được coi là thuốc chủ lực trong điều
trị
VMDU.

Về kỹ
thuật dùng thuốc

Dạng hít tính liều theo
nhát xịt (như corticoid hít). Không đưa đầu ống xịt vào sâu trong mũi mà
chỉ
đặt đầu ống xịt ngay đầu mũi để xịt thuốc (dạng giọt, hay phun sương)
vào đúng
niêm mạc mũi.

Dạng dung dịch nhỏ giọt, tính
liều theo giọt (như các dung dịch nhỏ mũi). Dùng hai ngón tay kẹp nhẹ,
cho
thuốc chảy ra theo giọt, chứ không dùng cả tay hay nhiều ngón bóp mạnh
làm
thuốc chảy thành dòng, không đếm được, sẽ dẫn đến quá liều. Cần giúp trẻ
dùng,
vì trẻ dưới 12 tuổi khó thực hiện đúng kỹ thuật nói trên dù rất đơn
giản. Dùng
không đúng kỹ thuật sẽ không đảm bảo được liều dùng hoặc quá liều, khó
đạt hiệu
quả, dễ bị ngộ độc.

DS.CKII. Bùi Văn Uy
Suckhoedoisong.vn

SHARE