Đau đầu: nguyên nhân, phân loại và cách điều trị

 - 

Đau đầu là một tình trạng cực kỳ phổ biến. Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới, khoảng 50% người lớn có ít nhất một lần bị đau đầu trong năm. Mặc dù tỷ lệ cơn đau vùng đầu thay đổi theo từng vùng địa lý, nhưng nó vẫn luôn là một trong các vấn đề sức khỏe thường gặp nhất.

Bạn đang xem: đau đầu: nguyên nhân, phân loại và cách điều trị

Theo BS.CKII Thân Thị Minh Trung – Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, phần lớn các cơn đau không đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, có một số trường hợp bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng có triệu chứng đau đầu. Các nguyên nhân đau đầu nguy hiểm có thể gặp như xuất huyết khoang dưới nhện do vỡ phình động mạch não, huyết khối tĩnh mạch nội sọ, viêm màng não, viêm não, u não…


Nội dung bài viết

Nguyên nhân gây đau đầuTriệu chứng của cơn đau đầuĐánh giá và chẩn đoán tình trạng đau nhức đầuCác phương pháp điều trị chứng đau đầu

Đau đầu là gì?

Đau đầu hay nhức đầu là tình trạng rất phổ biến, có thể gặp phải ở bất cứ đối tượng nào. Tình trạng đau thường xuất hiện ở vùng đầu và mặt. Thỉnh thoảng đau ở vùng cổ trên cũng được xếp vào nhóm đau đầu. Cơn đau có thể xảy ra ở một hoặc cả hai bên đầu, đau tại một vị trí nhất định hoặc tỏa ra khắp đầu. (1)

*

Đau nhức đầu có nhiều cường độ và tính chất khác nhau. Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, đau dữ dội, đau nhói hoặc đau châm chích ở đầu. Cơn đau phát triển dần dần hoặc đột ngột, kéo dài từ vài phút đến vài ngày.

Nguyên nhân gây đau đầu

Có hai nhóm nguyên nhân chính gây đau đầu là nguyên phát và thứ phát. (2)

Đau đầu nguyên phát

Đau đầu nguyên phát: chiếm 90% nguyên nhân gây đau. Đau đầu nguyên phát không do nguyên nhân thực thể, không do tổn thương cấu trúc não bộ. Nhóm đau đầu nguyên phát bao gồm nhiều loại, trong đó phổ biến nhất là:

Đau nửa đầu Migraine Đau do căng cơ Đau từng cụm Các loại đau đầu nguyên phát khác như: đau khi gắng sức, khi ngủ, đau nửa đầu liên tục…

Hoạt động hóa học trong não, các dây thần kinh hoặc mạch máu xung quanh hộp sọ hoặc các cơ ở vùng đầu cổ có thể đóng vai trò trong chứng đau đầu nguyên phát.

Một số cơn đau nguyên phát có thể được kích hoạt bởi các yếu tố lối sống, bao gồm:

Uống nhiều rượu, bia, đồ uống chứa caffein Có sự thay đổi trong việc ăn uống, ngủ nghỉ Có chuyện đau buồn, lo lắng Căng thẳng liên quan đến gia đình và bạn bè, công việc hoặc trường học. Đứng, ngồi sai tư thế ảnh hưởng lên mắt, cổ hoặc lưng Ánh sáng mạnh, tiếng ồn hoặc thời tiết thay đổi.

Tình trạng đau đầu, đặc biệt là đau nửa đầu, chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền. Hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên mắc chứng đau nửa đầu đều có các thành viên khác trong gia đình mắc bệnh. Khi cả cha và mẹ đều có tiền sử mắc chứng đau nửa đầu, thì 70% khả năng con của họ cũng sẽ mắc chứng bệnh này.

Đau đầu thứ phát

Đau đầu thứ phát là cơn đau do một bệnh lý cụ thể gây ra, bao gồm:

Đau do bệnh thần kinh như chấn thương sọ não, u não, bệnh màng não – mạch máu não, hội chứng tăng áp lực nội sọ… Đau do bệnh toàn thân: say nóng, say nắng, nhiễm khuẩn toàn thân cấp tính, nhiễm độc… Đau do các bệnh chuyên khoa khác: Bệnh về mắt, tai mũi họng, cơ xương khớp, nha khoa…

Đối tượng nguy cơ cao bị đau đầu


*

Người thường xuyên làm việc liên tục trên máy tính có nguy cơ cao bị đau đầu


Đau đầu cực kỳ phổ biến và có thể xảy ra ở bất cứ đối tượng nào. Tuy nhiên, những đối tượng hay gặp nhất là:

Phụ nữ: Nhìn chung, tỷ lệ xuất hiện cơn đau ở nữ giới thường cao hơn nam giới, đặc biệt là chứng đau nửa đầu. Đau nửa đầu có thể xuất hiện do sự thay đổi hormone sinh dục nữ. Cơn đau nhức dễ xảy ra vào thời điểm hành kinh và mãn kinh. Người thường xuyên sử dụng rượu, bia, cà phê, thuốc lá và các chất kích thích Người hay bị căng thẳng, người hay lo lắng Người thường xuyên làm việc với máy tính không nghỉ: nhân viên văn phòng, nhân viên thiết kế đồ họa vi tính, IT… Người có bố, mẹ, anh chị em ruột bị mắc chứng đau nửa đầu.

Triệu chứng của cơn đau đầu

Cơn đau đầu có biểu hiện như thế nào tùy thuộc vào loại đau đầu người bệnh gặp phải. Hiện nay có đến hơn 150 loại đau nhức đầu khác nhau. Triệu chứng của một số loại đau đầu phổ biến như sau:

Triệu chứng đau đầu căng cơ

Người bệnh bị nhức đầu từ nhẹ đến vừa, cảm giác đầu bị bó, kẹp như có một dải băng quấn căng quanh đầu. Tình trạng đau căng đầu xảy ra ở cả hai bên đầu và thường xuất hiện trong thời gian ngắn.

Triệu chứng đau nửa đầu

Người bệnh bị đau đầu từ vừa đến nặng. Cơn đau chỉ xuất hiện ở một bên đầu, cảm giác dồn dập, người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn hoặc nôn khi cơn đau xảy ra. Người bị đau nửa đầu thường nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng và mùi Cơn đau có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày và lặp lại thường xuyên.

Triệu chứng đau từng cụm

Cơn đau nhức nhối bắt đầu ở khu vực phía trong, phía sau hoặc xung quanh một mắt, kéo dài từ 15 phút – 3 giờ. Có thể đi kèm với các triệu chứng sưng mắt, chảy nước mắt, sụp mí, nghẹt mũi, chảy nước mũi ở bên phần đầu bị ảnh hưởng. Việc xác định người bệnh đang gặp phải chứng đau đầu nào là rất quan trọng để có phương án điều trị và ngăn ngừa hiệu quả.

Các dấu hiệu nguy hiểm khi đau đầu

Phần lớn các cơn đau sẽ biến mất trong một thời gian ngắn khi người bệnh được nghỉ ngơi, thư giãn. Tuy nhiên, nếu gặp phải những dấu hiệu sau đây khi đau đầu, người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay lập tức: (3)

Cơn đau xảy ra đột ngột, trở nặng trong vòng vài giây hoặc vài phút, hoặc cơn đau cực kỳ tồi tệ đến mức không thể chịu được Đau đầu nặng kèm theo sốt hoặc cứng cổ Người bệnh có thể có tình trạng co giật, thay đổi tính cách, lú lẫn hoặc ngất xỉu. Cơn đau xuất hiện nhanh chóng sau khi tập thể dục gắng sức hoặc chấn thương nhẹ.

Nếu cơn đau đầu xuất hiện dai dẳng, thường xuyên, gây cản trở các hoạt động bình thường hoặc nặng dần theo thời gian, bạn cũng nên đến gặp bác sĩ sớm để được kiểm tra và thăm khám.

Xem thêm: Cách Trị Rụng Tóc Hói Đầu Bằng Phương Pháp Thiên Nhiên Hiệu Quả Tại Nhà

Đánh giá và chẩn đoán tình trạng đau nhức đầu

Chẩn đoán lâm sàng

Bác sĩ hỏi người bệnh về các đặc điểm của cơn đau để chẩn đoán tình trạng đau đầu

Để bắt đầu chẩn đoán tình trạng đau đầu, bác sĩ sẽ hỏi người bệnh các đặc điểm của cơn đau, bao gồm cường độ đau, mức độ thường xuyên, thời gian mỗi lần đau là bao lâu… Bác sĩ cũng hỏi về các yếu tố có thể gây kích hoạt cơn đau đầu như lượng rượu bia, caffein tiêu thụ, tính chất công việc, sự kiện gây căng thẳng, đau buồn, thói quen ngủ… cũng như tìm hiểu có ai trong gia đình bạn bị tình trạng đau đầu tương tự không và các triệu chứng khác đi kèm.

Ngoài việc mô tả các triệu chứng lâm sàng của cơn đau, người bệnh cũng cần cung cấp cho bác sĩ tiền sử điều trị bệnh đau đầu trước đó cũng như các loại thuốc đã và đang sử dụng.

Sau khi hỏi về các triệu chứng và đánh giá lịch sử y tế, bác sĩ sẽ tiến hành các bước thăm khám và xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân gây đau đầu. Nội dung thăm khám có thể bao gồm:

Khám toàn thân: Khám toàn bộ các cơ quan nội tạng, đặc biệt là tim mạch, tiến hành đo huyết áp (kể cả đối với bệnh nhân trẻ để đề phòng cơn tăng huyết áp ác tính) Khám chuyên khoa: Mắt, tai mũi họng, nha khoa,…

Chẩn đoán cận lâm sàng

Để có kết quả chẩn đoán chính xác, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng sau:

Xét nghiệm máu Xét nghiệm nước tiểu Chụp X-quang hộp sọ, chụp X-quang xoang và chụp cột sống cổ Chọc dò tủy sống Ghi điện não Chụp động mạch não Chụp CT hoặc MRI đầu

Các phương pháp điều trị chứng đau đầu

Việc đầu tiên cần thiết nhất khi bị đau đầu là người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn và tránh căng thẳng tâm lý. Sau đó, tùy vào nguyên nhân gây đau nhức, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp cho người bệnh. Nếu cơn đau do một bệnh lý nào đó gây ra, phương pháp điều trị sẽ tập trung vào giải quyết bệnh lý gây đau đầu. Khi bệnh tình thuyên giảm, các cơn đau cũng sẽ dần biến mất. (4)

Tuy nhiên, không phải khi nào cơn đau đầu cũng liên quan đến bệnh lý. Trong trường hợp này, cơn đau có thể nhanh chóng thuyên giảm và biến mất khi được điều trị bằng các biện pháp thích hợp.

Sử dụng thuốc

Tình trạng đau căng đầu thường đáp ứng tốt với thuốc giảm đau không kê đơn, chẳng hạn như aspirin, acetaminophen (Tylenol) hoặc ibuprofen (Advil). Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý rằng việc lạm dụng các loại thuốc này có thể dẫn đến tình trạng đau đầu mãn tính.

Xem thêm: Nghĩa Của Từ Modulation Là Gì, Nghĩa Của Từ Modulator Trong Tiếng Việt

Đối với những cơn đau đầu thường xuyên hoặc nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng các loại thuốc trị đau đầu theo toa.

Đối với chứng đau nửa đầu, bác sĩ có thể kê đơn Sumatriptan để giúp người bệnh kiểm soát tình trạng này. Các loại thuốc khác có thể được sử dụng để điều trị hoặc ngăn ngừa chứng đau nửa đầu mãn tính hoặc đau đầu từng cụm gồm:

Thuốc chẹn beta (propranolol, atenolol) Verapamil (thuốc chẹn kênh canxi) Methysergide maleate (giúp giảm co thắt mạch máu) Amitriptyline (thuốc chống trầm cảm) Axit valproic (thuốc chống động kinh) Dihydroergotamine Lithium Topiramate

Phương pháp điều trị thay thế