Bệnh loãng xương là gì và nguyên nhân gây loãng xương?

0
65
Bệnh loãng xương là gì và nguyên nhân gây loãng xương?
Đánh giá!

Bệnh loãng xương là gì và nguyên nhân gây loãng xương?

 

PTS. BS LÊ ANH THƯ

 

Bệnh viện Chợ Rẫy

 

Với sự gia tăng của
tuổi thọ và sự phát triển của xã hội, mỗi chúng ta đều được tận hưởng một
cuộc sống lâu dài hơn, đầy đủ hơn, hạnh phúc hơn. Tuy nhiên, chúng ta cũng
phải đương đầu với không ít khó khăn của cuộc sống hiện đại, trong đó có một
loại bệnh lý của con người khi có tuổi mà nổi cộm là các bệnh tim mạch,
xương khớp và chuyển hóa. Tuổi già đang là một thách thức lớn của nhân loại,
cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người có tuổi đang là những yêu cầu
rất chính đáng của xã hội. Riêng đối với ngành thấp khớp học. Loãng xương
hiện đang là vấn đề mang tính toàn cầu, rất cần được quan tâm để góp phần
cải thiện chất lượng cuộc sống, nâng cao tuổi thọ cho người có tuổi và giảm
bớt các Bảng giá về y tế xã hội cho việc điều trị các biến chứng mà bệnh có
thể gây nên như: gãy lún cột sống, gãy cổ xương đùi…

 

Một trong những thành tựu
rất lớn của Y học nói riêng và của khoa học kỹ thuật nói chung là nâng cao
tuổi thọ cho con người. Với sự gia tăng tuổi thọ, số người có tuổi (65 tuổi)
ngày càng cao và chiếm một vị trí rất đáng kể trong dân số (hiện chiếm
khoảng 12% dân số thế giới, dự tính con số này sẽ là 17% vào năm 2020). Có
sinh tất có tử và có lão ắt khó tránh khỏi bệnh vì vậy tuổi tác đang là
thách thức đối với nhân loại cũng là thách thức đối với mỗi chúng ta. Loãng
xương là một trong những bệnh lý rất thường gặp ở người có tuổi, là một
trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng sống, gây tàn phế và làm giảm
tuổi thọ cho con người. Hàng năm, Bảng giá cho điều trị loãng xương ở các
nước phát triển không ngừng tăng lên. Ở nước ta các Bảng giá về y tế cho việc
điều trị loãng xương còn chưa tính được nhưng riêng ở Mỹ, một đất nước phát
triển vào loại hàng đầu của thế giới, Bảng giá cho điều trị loãng xương luôn
là một con số rất đáng được toàn xã hội quan tâm: 5,1 tỷ USD/năm (1986), 6,1
tỷ USD/năm (1990), 7 tỷ USD/năm (1992) và gần 10 tỷ USD (cuối thập niên 90).

 

LOÃNG XƯƠNG LÀ GÌ?

 

Loãng xương (còn được gọi
xốp xương hay thưa xương) là một bệnh lý của hệ thống xương làm giảm tỷ
trọng khoáng chất của xương (Bone Mineral Density-BMD) hay giảm trọng lượng
của một đơn vị thể tích xương, hậu quả của sự suy giảm các protein và các
khoáng chất của bộ xương, khiến cho sức chống đỡ và chịu lực của xương giảm
đi, xương sẽ trở nên mỏng mảnh, dễ gãy, dễ lún và dễ xẹp, đặc biệt ở các vị
trí chịu lực của cơ thể như: cột sống, cổ xương đùi, đầu dưới xương quay…
Nói đơn giản hơn loãng xương là tình trạng xương mỏng mảnh và yếu đến mức
rất dễ gãy khi bị chấn thương dù rất nhẹ, thậm chí có thể gãy tự nhiên không
do chấn thương.

 

BỘ XƯƠNG ĐƯỢC CẦU TẠO
NHƯ THẾ NÀO?

 

Bộ xương chiếm khoảng 15 –
17% trọng lượng cơ thể, được coi là ngân hàng khoáng chất của cơ thể. Cấu
tạo của bộ xương gồm hai phần chính là các chất hữu cơ và các khoáng chất.
Các chất hữu cơ chiếm 30% trọng lượng của bộ xương, tạo nên một khung
protein để các khoáng chất như calci, phospho, magnesi… gắn vào. Các
khoáng chất chiếm 70% trọng lượng của bộ xương, quan trọng nhất là calci,
phospho và magnesi.

 

Cấu tạo xương được điều
hòa chủ yếu nhờ hai loại tế bào chính: các tế bào sinh xương (tạo cốt bào –
osteoblast) và các tế bào hủy xương (hủy cốt bào – osteoclast). Ở tuổi trẻ
(dưới 25 tuổi), khi cơ thể đang phát triển, hoạt động của các tế bào sinh
xương sẽ trội hơn hoạt động của các tế bào hủy xương, khối lượng khoáng chất
của bộ xương tăng dần cùng sự phát triển của cơ thể để đạt tới khối lượng
đỉnh. Ở độ tuổi 25 – 40 hoạt động của các tế bào sinh xương và các tế bào
hủy xương cân bằng giữ cho khối lượng của bộ xương ổn định. Đây cũng chính
là giai đoạn bộ xương có khối lượng khoáng chất cao nhất (optimal peak bone
mineral density). Từ tuổi 40 trở đi, hoạt động của các tế bào hủy xương sẽ
trội hơn hoạt động của các tế bào sinh xương, khối lượng khoáng chất của bộ
xương sẽ giảm dần theo tuổi với tốc độ mất xương từ 0,5 đến 1% mỗi năm.
Riêng ở phụ nữ, sau khi mãn kinh, tốc độ mất xương sẽ nhanh hơn hẳn nam giới
cùng tuổi. Trong 5-10 năm đầu của thời kỳ mãn kinh, tốc độ mất xương là 2-4%
khối lượng xương mỗi năm.

 

NHỮNG AI SẼ BỊ LOÃNG
XƯƠNG?

 

Tất cả chúng ta, đến lúc
có tuổi (trên 65 tuổi) ai cũng bị loãng xương. Đây là hiện tượng loãng
xương tiên phát còn gọi loãng xương người già hay loãng xương type II
,
một tất yếu của quá trình phát triển, lúc này các tế bào sinh xương
(osteoblast) bị lão hóa, sự hấp thu calci ở ruột bị hạn chế và có sự suy
giảm tất yếu các hormon sinh dục. Loãng xương tiên phát thường xuất hiện
trễ, diễn biến chậm, tăng từ từ và ít có những biến chứng nặng nề như gãy
xương hay lún xẹp các đốt sống.

 

Quá trình loãng xương sẽ
xảy ra sớm hơn, tiến triển nhanh hơn, gây nhiều hậu quả nặng nề như gãy, xẹp
đốt sống, gãy cổ xương đùi, gãy đầu dưới xương quay (xương cổ tay)… và
được gọi là loãng xương thứ phát hay loãng xương type I khi có thêm
các nguyên nhân:

 

1. Phụ nữ sau khi mãn
kinh, hoạt động của buồng trứng ngưng lại, vì không có oestrogen nên các tế
bào hủy xương tăng hoạt tính (oestrogen có tác dụng ức chế hoạt động của các
tế bào hủy xương). Khối lượng xương sẽ mất đi từ 2 – 4% mỗi năm trong suốt
10 đến 15 năm đầu sau mãn kinh. Khối lượng xương của đa số phụ nữ (65 tuổi
giảm từ 30 đến 50%, có người chỉ còn không tới 30% khối lượng xương. Chính
vì vậy, ở phụ nữ tuổi (65 thường gặp các biến chứng nặng của loãng xương như
gãy lún đốt sống, gãy cổ xương đùi, gãy đầu dưới xương cẳng tay… hơn hẳn
nam giới cùng tuổi.

 

Hình 1: Cắt ngang
qua 2 xương cổ tay ở nam giới 70 tuổi (dưới) và nữ giới 70 tuổi (trên) Loãng
xương ở nữ giới nặng hơn rất nhiều so vớ nam giới cùng tuổi

 

2. Bất động quá lâu ngày
do bệnh tật (chấn thương cột sống, phải bất động), do nghề nghiệp (những
người du hành vũ trụ khi ở trong tàu vũ trụ đi ra ngoài không gian)… vì
khi bất động lâu ngày các tế bào hủy xương tăng hoạt tính.

 

3. Bị các bệnh nội tiết:
cường tuyến giáp, cường tuyến cận giáp, cường tuyến vỏ thượng thận, tiểu
đường… và đặc biệt là suy giảm chức năng của các tuyến sinh dục (buồng
trứng với nữ và tinh hoàn đối với nam).

 

4. Bị bệnh suy thận mãn
hoặc phải chạy thận nhân tạo lâu ngày gây mất nhiều calci qua đường tiết
niệu.

 

5. Mắc các bệnh xương khớp
mãn tính khác đặc biệt là viêm khớp dạng thấp và thoái hóa khớp

 

6. Do sử dụng một số
thuốc: chống động kinh (dihydan), thuốc chữa bệnh tiểu đường (insulin),
thuốc chống đông (heparin) và đặc biệt là các thuốc kháng viêm nhóm
corticosteroid (corticosteroid một mặt ức chế trực tiếp quá trình tạo xương,
mặt khác làm giảm hấp thu calci ở ruột, tăng bài xuất calci ở thận và làm
tăng quá trình hủy xương).

 

Xin xem tiếp kỳ sau:
YẾU TỐ NGUY CƠ, BIỂU HIỆN VÀ HẬU QUẢ CỦA BỆNH LOÃNG XƯƠNG

 

SHARE